Vietnamese Belarusian Bulgarian Chinese (Simplified) Chinese (Traditional) Croatian Czech Dutch English Filipino Finnish French Georgian German Greek Hindi Hungarian Indonesian Italian Japanese Korean Latvian Malay Norwegian Persian Polish Portuguese Russian Spanish Swedish Thai Turkish Ukrainian

HOẰNG PHÁP VỚI VIỆC XÂY DỰNG CHÙA VĂN HÓA

Thứ hai, 28 Tháng 3 2011 18:18 Hiếu Thảo
In PDF.

            Văn hóa là một lĩnh vực rộng lớn, đa nghĩa, khi đề cập đến nó, mỗi người lại có một cách hiểu khác nhau tùy theo góc độ tiếp cận. Bởi vậy, Trước khi luận bàn về đề tài trên, chúng ta nên tìm hiểu xem Văn hóa là gì? Chùa là gì? Một khi đã hiểu rõ về hai vấn đề trên thì chúng ta sẽ có một động lực, một nhân duyên rất lớn để hoằng dương Phật pháp.

A/ Văn hóa là gì?

Từ xưa đến nay đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đưa ra những khái niệm, định nghĩa về Văn hóa, theo thống kê của các nhà nghiên cứu thì hiện có gần 170 định nghĩa về Văn hóa nhưng cho đến nay vẫn chưa có được sự nhất trí và cũng chưa có định nghĩa nào thỏa mãn được cả về định tính và định lượng của cái tạm được gọi là Văn hóa. Sở dĩ có nhiều định nghĩa khác nhau về Văn hóa như vậy không phải chỉ là ở bản chất của định nghĩa đưa ra bởi nội dung, chức năng, các thuộc tính mà cả ở những cách sử dụng tương đối rộng rãi của từ  “ Văn hóa ” trong giới nghiên cứu và xã hội.

Ví dụ: Nếu đúng dưới góc độ nhân học mà nhận xét thì văn hóa gồm; toàn bộ những tri thức, những tín ngưỡng, những nghệ thuật, những giá trị, những luật lệ, những phong tục và tất cả những năng lực và tập quán mà con người với tư cách là thành viên tiên tiến nhất của xã hội nắm bắt được. Nếu đứng dưới góc độ văn hóa học mà nhận xét và nói một cách ngắn gọn, dễ hiểu thì: Văn hóa là những gì còn lại sau những chu trình lịch sử khác nhau, qua đó người ta có thể phân biệt được các dân tộc với nhau. Tác giả Huỳnh Ngọc Thu: Khoa Nhân học Trường ĐHKHXH&NV – TP. HCM thì nhận định về Văn hóa như sau: Văn hóa là sản phẩm của con người được tạo ra trong quá trình lao động (lao động chân tay và trí óc), được chi phối bởi môi trường xung quanh (kể cả môi trường tự nhiên và xã hội) và tính cách của từng người. Nhờ có văn hóa mà con người trở nên khác biệt so với các loài động vật khác. Và do chi phối bởi môi trường chung quanh và tính cách tộc người nên văn hóa ở mỗi tộc người (quốc gia) sẽ có những nét đặc trưng riêng. Bởi vậy, văn hóa chính là những nấc thang đưa con người vượt lên trên những loài động vật khác.

Trong quan hệ xã hội, người ta thường dùng từ “có văn hóa” để chỉ cho những người, những việc làm tạo được ấn tượng tốt đẹp, được quần chúng chấp nhận và ủng hộ. Và ngược lại người ta cũng thường dùng từ “ vô văn hóa ” để chỉ cho những con người, những hành động, những việc làm để lại ấn tượng không tốt, không được quần chúng chấp nhận và ủng hộ. Vì vậy, không phải cứ là người học cao, có địa vị hay giầu sang là đã có văn hóa.

            Xuất phát từ những sự nhận định trên, giới nghiên cứu mới phân chia ra thành: Văn hóa Nguyên thủy, Văn hóa Phát triển, Văn hóa Vật chất, Văn hóa Tinh thần. Năm 2002 UNESCO đã đưa ra định nghĩa về Văn hóa như sau: Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin.

            Văn hóa có những chức năng gì mà lại được giới nghiên cứu và xã hội quan tâm như vậy? Qua nghiên cứu chúng ta thấy văn hóa có những chức năng sau:

- Chức năng biểu tượng: Đó là mọi văn hóa chuyển tải một cách quan trọng những tri thức và tín ngưỡng đối với thế giới bao quanh ta cũng như phương thức mà thế giới ấy vận hành và biến đổi.

- Chức năng xây dựng: Văn hóa tạo dựng lên và làm tồn tại những thể chế xã hội như; hôn nhân, tiền bạc, luật pháp, ngôn ngữ mà chúng ta chấp nhận hay không chấp nhận.

- Chức năng hướng dẫn: Bằng cách tác động trực quan và qua tư duy, văn hóa thúc đẩy chúng ta tới chỗ tuân theo những chuẩn mực từ hành vi đến việc làm cụ thể. Sự tuân theo đó đã giúp cho xã hội được tốt đẹp hơn, có ý nghĩa hơn.

- Chức năng gợi ý: Đối mặt với các sự kiện văn hóa làm cho chúng ta cảm nhận được những tình cảm, thể hiện những thái độ. Do đó, mọi yếu tố văn hóa đều mang những xúc cảm. Những xúc cảm này có thể tự nhiên, hoặc cũng có thể là che dấu hay giải tán, song chúng đều có liên hệ đến chúng ta.

 

B/ Chùa là gì?

            Theo cách hiểu phổ thông thì chùa là một công trình được xây dựng bằng lòng hảo tâm công đức của mọi người và được lập nên với chức năng chính là để tôn thờ chư Phật, Bồ tát, Thánh tăng. Chùa có thể được xây dựng to, nhỏ và bằng nhiều chất liệu khác nhau như; Đồng, Gỗ, Đá, Gạch, v.v … tùy theo điều kiện ở mỗi nơi. Và về vị trí thì chùa thường được xây dựng ở những nơi cảnh trí thanh nhã, giao thông thuận lợi.

            Theo sự phát triển của xã hội và của Phật giáo Phát triển thì ngôi chùa đã tìềm ẩn trong mình nhiều chức năng văn hóa khác nữa chứ không chỉ đơn thuần là chức năng thờ cúng.

 

1. Chức năng tâm linh

Chùa là nơi quy ngưỡng tâm linh, nơi hướng thiện, nơi gieo trồng quả phúc thế gian và xuất thế gian tốt nhất cho tất cả mọi người, mọi tầng lớp trong xã hội. Đặc biệt là đối với dân tộc VN, một dân tộc có nền văn minh nông nghiệp lúa nước, có sự tín ngưỡng phong phú, đa tầng - đa nghĩa. Do đó, cho dù có là kẻ cướp đi chăng nữa thì khi bước chân vào cửa chùa cũng khiến tâm thức của họ xốn xang, rung động.

 

2. Chức năng Giáo dục

Lâu nay khi nhắc đến giáo dục, người ta thường nghĩ đến sự dạy và học tại các ngôi trường to lớn, luôn ồn ào sôi động. Nếu chỉ suy nghĩ như vậy thì chưa thật đúng lắm về phạm trù giáo dục. Nếu xét dưới góc độ giáo dục thì ngôi chùa cũng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp tu đạo giải thoát và trồng người. Chúng ta có thể khẳng định rằng mỗi một ngôi chùa là một mái trường đặc biệt, răn dạy tất cả mọi người, không phân biệt nam nữ - trẻ già - sang hèn. Và bài học chính là những lời mà Đức Phật đã chỉ dạy, như Tam Quy – Ngũ giới, Thập Thiện, Tứ Diệu Đế, Thập Nhị Nhân Duyên, Bồ tát Tâm địa giới v.v …

            Mái trường đặc biệt này dạy chúng ta những bài học hết sức là vi diệu nhưng lại không xa rời thực tế, không xa lánh xã hội. Đó là sự hiểu rõ về luật Nhân quả - Nghiệp báo. Đó là sự hiểu rõ về sự tồn tại của con người và vạn pháp trong vũ trụ. Đó là sự hiểu rõ về Tham – Sân – Si và phương pháp diệt trừ nó. Đó là sự hiểu rõ về phương pháp sống an lạc ngay trong hiện tại và con đường thoát ly sinh tử luân hồi.

            Tất cả những bài học trên mọi người chúng ta đều có thể tìm ra đáp số và thực hiện tốt nếu chúng ta được tu học và thực tập dưới mái chùa.

 

3. Chức năng văn hoá ( đặc tả )

Nếu xét dưới góc độ văn hoá thì chúng ta thấy:

- Ngôi chùa là nơi để các nghệ nhân thể hiện và gửi gắm những tinh ba văn hóa

- Ngôi chùa là nơi gìn giữ những nét đẹp trong kiến trúc và hội hoạ

- Ngôi chùa là nơi khẳng định nền văn hoá của một dân tộc

            Bởi vậy, trên đất nước VN chúng ta thấy có rất nhiều những ngôi chùa có kiến trúc đẹp và tinh sảo trong từng chi tiết mỹ thuật, nổi tiếng trong và ngoài nước như; Chùa Một Cột – HN, Chùa Thầy – Quốc Oai – HN, Chùa Tây Phương – Thạch Thất – HN. Chùa Keo – Thái Bình, Chùa Bút Tháp – Bắc Ninh v.v … Đặc biệt là chùa Diên Hựu (Một cột) ở Hà Nội, được giới nghiên cứu gọi là “ viên ngọc bích của nền kiến trúc Á Đông.

 

4. Chức năng Từ thiện xã hội

Nếu xét dưới góc độ Từ thiện xã hội thì chúng ta thấy: Ngôi chùa như một mái nhà bao la, một tổ ấm tình thương đối với những mảnh đời bất hạnh (Mỗi người mỗi nước mỗi non, đến cửa nhà Phật như con một nhà).

Xuất phát từ tinh thần trên nhiều chùa đã thành lập được trại dưỡng lão, lớp học tình thương, phòng khám và điều trị miễn phí cho những người nghèo.

Tăng Ni – Phật tử là linh hồn của những ngôi chùa, họ luôn đi đầu trong công việc Từ thiện xã hội dưới nhiều lĩnh vực, góc độ khác nhau.

 

5.   Chức năng bảo vệ tổ quốc.

      Theo tinh thần Phật giáo Phát triển, thì Phật giáo mà cụ thể là những ngôi chùa đã góp phần tích cực vào việc nuôi giấu cán bộ, ủng hộ sức người sức của cho sự nghiệp đấu tranh, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

 

6.   Chức năng lễ hội.

Nét đẹp văn hóa của ngôi chùa cũng được thể hiện qua các lễ hội. Bởi vì, lễ hội Phật giáo, lễ hội ở các chùa trải qua năm tháng đã gắn bó, hòa quyện với quần chúng nhân dân nên nhiều lễ hội ở các chùa đã trở thành lễ hội dân gian mang tính đại đồng.

      Qua sự tìm hiểu trên chúng ta thấy hình ảnh ngôi chùa với những mái đao cong cong vút lên trời xanh như những đoá sen tinh khiết vươn lên từ bùn lầy toả hương thơm ngào ngạt đã khắc sâu vào tâm thức của muôn người dân Việt. Đồng thời, nó có một vị trí đặc biệt trong đời sống tâm thức của dân tộc Việt Nam, gắn liền với mọi cuộc thịnh suy của dân tộc Việt Nam từ xưa tới nay. Bởi vậy, có nhà thơ đã xúc động thốt lên rằng:

Mái chùa che trở hồn dân tộc,

Nếp sống muôn đời của tổ tông.

Thật vậy, khách quan mà nhận xét chúng ta thấy, với hệ thống giáo lý luôn phù hợp với chân lý của vũ trụ, luôn phù hợp với mọi trình độ – căn cơ của chúng sinh và với tinh thần; Từ bi – Bình đẳng – Vô ngã - Vị tha nên Phật giáo từ khi được du nhập vào Việt Nam đến nay, luôn đồng hành cùng dân tộc trong mọi cuộc thịnh suy và cũng luôn được phần lớn ngưòi dân Việt Nam mến mộ, tin tưởng. Vì vậy, đã có nhiều thời đại Phật giáo trở thành Quốc đạo. Hình ảnh ngôi chùa Việt hay nói cụ thể hơn là những nét văn hóa được toát lên từ ngôi chùa là một bộ phận không thể tách rời với lịch sử văn hóa của dân tộc. Những nét văn hóa của ngôi chùa đã hoà cùng văn hoá bản địa tạo nên một hệ tư tưởng văn hoá Việt Nam giầu bản sắc, đủ sức chống lại tư tưởng đồng hoá của các thế lực xâm lược.

Ngày nay chúng ta thấy có nhiều ngôi chùa to lớn trang nghiêm – thanh tịnh được xây dung ở khắp mọi miền của đất nước. Đó chính là những minh chứng xác thực phản ánh sự phát triển của văn hóa Phật giáo Việt Nam và sự hưng thịnh của đất nước. Đó cũng chính là sự phản ánh trung thực cho triết lý; Đạo đời tuy hai mà một, Phật pháp không lìa thế gian mà giác ngộ. Thật đúng như lời cố HT Thích Trí Thủ đệ nhất Chủ tịch HĐTSTWGHPGVN đã nói: “Những gì chúng ta làm cho đạo pháp cũng tức là làm cho dân tộc và ngược lại những gì chúng ta làm cho dân tộc cũng tức là làm cho đạo pháp”. Ngày nay GHPGVN đã tổng hợp những nét đẹp văn hóa của ngôi chùa thành ba chủ đề tinh tiến lớn và đang phát động xây dựng chùa tinh tiến dưới ba chủ đề sau: Tinh tiến về đạo pháp, tinh tiến về chấp hành chủ trương chính sách của Đảng và nhà Nước, tinh tiến về công tác từ thiện xã hội.

Qua phần trình bày ở trên, chúng ta thấy ngôi chùa có một vị trí đặc biệt và có ý nghĩa văn hóa sâu sắc như vậy trong lòng dân tộc Việt Nam. Vì vậy, việc xây dựng một ngôi chùa văn hóa không phải là vấn đề tìm kiếm ở đâu xa xôi vì ngôi chùa vốn đã mang trong nó rất nhiều nét đẹp văn hóa, chỉ cần chúng ta thực hiện hết các chức năng của ngôi chùa thì những nét đẹp văn hóa đó sẽ tự hiển lộ và ngày càng phát triển, việc hoằng dương Phật pháp sẽ phát triển hết sức phong phú. Và trách nhiệm thực hiện các chức năng đó thuộc về tất cả mọi người.


ĐĐ Thích Minh Thuận, Trưởng BHP Tỉnh hội Phật giáo Phú Thọ